Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, με έδρα την Αθήνα, είναι ένα από τα εθνικά μουσεία της χώρας και ένα από τα σημαντικότερα μουσεία διεθνώς για την τέχνη και τον πολιτισμό των βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων. Διαθέτει περισσότερα από 25,000 αντικείμενα, οργανωμένα σε συλλογές, τα οποία χρονολογούνται από τον 3ο έως τον 20ό αιώνα και προέρχονται κυρίως από τον ευρύτερο ελλαδικό, μικρασιατικό και βαλκανικό χώρο.
Από το 2000, με τη δημιουργία Γραφείου Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, το Μουσείο επιχειρεί να συστηματοποιήσει και να διευρύνει την εκπαιδευτική δράση του. Βασικός στόχος είναι η οργανωμένη υποστήριξη διαφορετικών κατηγοριών επισκεπτών, μέσα από την επεξεργασία πολλαπλών ερμηνευτικών-εκπαιδευτικών προτάσεων.
"...Τα γλυπτά του Παρθενώνα, η Αφροδίτη της Μήλου, η Νίκη της Σαμοθράκης, η Αρτεμις των Βερσαλλιών… Οχι, δεν βρίσκονται στην πατρίδα τους. Είναι σε χέρια ξένων και εκτίθενται σε ξένα μουσεία.
Πάνω από 8.500 ελληνικές αρχαιότητες ανυπολόγιστης αξίας βρίσκονται σήμερα σε πολλά μουσεία του εξωτερικού.Οι αρπαγές τύπου λόρδου Ελγιν, οι «σταυροφόροι»του Βατικανού,η μακρόχρονη οθωμανική κατοχή, οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του νεαρού ελληνικού κράτους, η παραδοπιστία κάποιων, τα κυκλώματα αρχαιοκαπηλίας και πολλοί άλλοι λόγοι συνετέλεσαν, ώστε πολλά από τα πιο όμορφα
επιτεύγματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης να βρίσκονται σήμερα «αιχμάλωτα» στα χέρια ξένων –και όχι ελληνικών– μουσείων..."
Συνδυάζοντας τα παραπάνω με την ιστορία της τάξης μας...το πήραμε απόφαση. Θα κάνουμε τη δική μας έκθεση της κλεμμένης κληρονομιάς μας, μέσα στην αίθουσα.
Ελάχιστα έως ανύπαρκτα τα αρχαιολογικά ευρήματα για τη «γέννηση» του Ηρακλείου, αναζητούνται από μελετητές στις αρχαίες πηγές και στους κλασικούς χρόνους όπου υπάρχουν οι πρώτες αναφορές για τον Δήμο Ηφαιστία και Ηφιστία ή Ιφιστία.
Οι αρχαιολόγοι Λούντβιχ Ρος και Κυριάκος Πιττάκης υποστήριξαν ότι πρόκειται για έναν Δήμο, αντικρούοντας ταυτόχρονα την άποψη του Βρετανού τοπογράφου, αρχαιολόγου Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, που θεωρούσε ότι πρόκειται για δύο διαφορετικούς δήμους, Ιφιστιάδαι και Ηφαιστιάδαι.
Ένα πανεπιστήμιο προσπάθησε να ξαναδημιουργήσει τον ήχο μέσα στο ναό, έπειτα από περίπου 700 χρόνια! Ακούστε τη μοναδική ακουστική εξομοίωση...
Η Αγία Σοφία αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της Κωνσταντινούπολης. Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες του πανεπιστημίου Stanford προσπαθούν να αναπαράγουν ψηφιακά την εμπειρία της παρουσίας κάποιου μέσα στην Αγία Σοφία, όπως ήταν όταν λειτουργούσε πριν αιώνες. Σε συνεργασία με τη χορωδία Cappella Romana, αναπαρήγαγαν ψηφιακά την ακουστική της εκκλησίας, ψάλλοντας εκκλησιαστικούς ύμνους στην αίθουσα κονσέρτων του πανεπιστημίου, σαν να βρίσκονταν μέσα στην Αγία Σοφία.
Οι προσπάθειές τους εντάσσονται σε πολυετή συνεργασία μεταξύ διαφόρων τμημάτων του Στάνφορντ, που προσπαθεί να απαντήσει σε ένα βασικό ερώτημα: μπορεί η σύγχρονη τεχνολογία να μας βοηθήσει να ταξιδέψουμε πίσω στο χρόνο; Το σχέδιο «Icons of Sound» εστιάζει στο εσωτερικό της Αγίας Σοφίας, χρησιμοποιώντας ηχογραφήσεις μέσα στο χώρο καθώς και άλλη οπτική και ακουστική έρευνα ώστε να εξακριβωθεί η ακουστική του χώρου και να μπορέσει να γίνει αντιγραφή της.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία ώστε να αντιγράψουν την εμπειρία του να βρίσκεται κάποιος μέσα στην Αγία Σοφία – τα σχεδόν 1.500 χρόνια της ύπαρξής της....
Αν, όμως, η ακουστική του μεγαλειώδους οικοδομήματος έχει μείνει ίδια, είναι πάρα πολλές οι αλλαγές στις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που την περιβάλλουν. «Η Αγία Σοφία έχει γίνει αντικείμενο πολιτισμικών συγκρούσεων, επικών διαστάσεων», γράφει ο ερευνητής του ινστιτούτου Smithsonian Φέργκους Μπορντεβιτς. «Φέρει την κληρονομιά του μεσαιωνικού Χριστιανισμού, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, του αναδυόμενου Ισλάμ και της σύγχρονης κοσμικής Τουρκίας».
Εγκαινιάσθηκε, το 537 μ.Χ., από τον Ιουστινιανό πάνω στα ερείπια εκκλησίας που είχε ανεγερθεί το 360 μ.Χ. επί Κωνσταντίνου Α’, αλλά είχε καταστραφεί στη διάρκεια της Στάσης του Νίκα το 532 μ.Χ. Μετά την Άλωση έγινε τζαμί από τους Οθωμανούς και από το 1935 λειτουργεί ως μουσείο, αν και στην Τουρκία υπάρχουν πολλές εθνικιστικές οργανώσεις που ζητούν να γίνει και πάλι τέμενος. Χριστιανικοί ύμνοι έχουν να ακουστούν αιώνες στο εσωτερικό της.
Για να αναπαράγουν τον μοναδικό της ήχο, τα μέλη της χορωδίας τραγούδησαν ακούγοντας ταυτόχρονα με ακουστικά τον ήχο στο εσωτερικό της εκκλησίας, γεγονός που όπως παραδέχονται επηρέασε πολύ την απόδοσή τους, τόσο στο τέμπο όσο και στο ισοκράτημα. Κατόπιν το τραγούδι τους μπήκε στον ίδιο ακουστικό εξομοιωτή που έπαιζε στη διάρκεια της ζωντανής τους εμφάνισης από μεγάφωνα στην αίθουσα – το αποτέλεσμα είναι πως ο ακροατής απολαμβάνει ακριβώς τον ίδιο ήχο που θα άκουγε εάν εκείνος βρισκόταν μέσα στην Αγία Σοφία όπου τραγουδούσε η χορωδία!...
Ακούσαμε για την περιπετειώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη. Δεν την γνωρίσαμε, αλλά την περιγράψαμε, την αφηγηθήκαμε, και στοχεύοντας στη συναισθηματική έκφανση του μεγάλου ταξιδιού... ενεργοποιήσαμε την αχαλίνωτη παιδική μας φαντασία, με τη δημιουργία να είναι η φυσική της συνέπεια. Με τα πιο προσφιλή μας εργαλεία...τα χρώματα, εικονοποιήσαμε τις στιγμές που "είδαμε" με τα δικά μας μάτια.
Τα υλικά που χρησιμοποιήσαμε ήταν χαρτόνια Α3, ξυλομπογιές, μαρκαδόροι.
Για να λειτουργικοποιήσουμε τα έργα μας και για να μην περάσουν απλά στο αρχείο των δράσεών μας, τα πλαστικοποιήσουμε και τα κάναμε σουπλά.
Σκεφτήκαμε με τους μαθητές, να προσπαθήσουμε και να αναπαραστήσουμε την ασπίδα του Αχιλλέα με βάση τις οδηγίες. Πήραμε λοιπόν ένα χαρτόκουτο που δεν χρειαζόμαστε, το αποδομήσαμε και με τη βοήθεια των δασκάλων μας κόπηκε έτσι ώστε να μπορέσουμε να το ζωγραφίσουμε και να ζωντανέψουμε μια δική μας έκδοση της ασπίδας.
Tαινία κινουμένων σχεδίων μικρού μήκους σκηνοθετημένη από τον Κώστα Γαβρά, όπου αναπαριστώνται οι καταστροφές που υπέστη ο Παρθενώνας ανά τους αιώνες. Ο Κώστας Γαβράς ξεκαθάρισε πως οι φιγούρες με τους μανδύες δεν αναπαριστούν ιερείς, αλλά Χριστιανούς της εποχής –ήταν σύνηθες τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού να καταστρέφονται αρχαία αγάλματα και άλλα έργα τέχνης, ως «παγανιστικά».
Στο τελευταίο μέρος της ταινίας ακούγεται απόσπασμα από το ποίημα του Λόρδου Βύρωνα «Η κατάρα της Αθηνάς», σε αγγλική αφήγηση από τη Λυδία Κονιόρδου.
... με ελληνικούς στίχους...
«Μεγαλόπρεπα κι αγάλια τώρα ο ήλιος κατεβαίνει
πάνω στου Μοριά τους λόφους με θωριά χαριτωμένη·
όχι όπως εις τις χώρες του βορρά, σκοτεινιασμένος,
αλλ’ αστραφτερός σαν φλόγα, ζωντανός, φωτολουσμένος.
Στα βαθιά νερά μια ρίχνει απαλή, χρυσή αχτίνα
και το πράσινο χρυσώνει, το ρυτιδωμένο κύμα.
Και στης Αίγινας το βράχο τον αρχαίο και στην Ύδρα
ο θεός του κάλλους βάζει του φιλιού του τη σφραγίδα.
Πάνω απ’ το βασίλειό του ρίχνει τη φωτοχυσία,
αν κι ο κόσμος έχει πάψει να του κάνει πια θυσία.
Των κοφτών βουνών οι ίσκιοι μες στον κόλπο σου ριγμένοι,
τον φιλούν και τον χαϊδεύουν, Σαλαμίνα δοξασμένη!
Οι γαλάζιες τους οι άκρες μες στην απεραντοσύνη
βάφονται σαν την πορφύρα που ο βασιλιάς τη ντύνει.
Απαλά τα χρώματά του πάνω στις κορφές τα ρίχνει
και στολίζει ό,τι αγγίζει με τα χρυσαφένια ίχνη.
Ώσπου ο ήλιος, χαιρετώντας την πανώρια τούτη πλάση,
πίσ’ απ’ των Δελφών τα βράχια κρύβεται για να πλαγιάσει.
Τέτοιο, Αθήνα μου, ένα δείλι ήτανε που ο σοφός σου
εχαιρέτησε για πάντα τα’ απαλό, το χρυσό φως σου.
Με τι θλίψη οι καλοί σου οι πολίτες τη στερνή του
την αχτίδα την κοιτούσαν που ’παιρνε και την πνοή του…
Όχι ακόμα, όχι ακόμα, στα βουνά ο ήλιος μένει,
ειν’ απρόθυμος να δύσει και ακόμα περιμένει.
Αλλά πριν στου Κιθαιρώνα την κορφή να γείρει, πίνει
το πικρό ποτήρι ο γέρος και το πνεύμα παραδίνει.
Κι έφυγε η ψυχή που τα ’χε όλα περιφρονημένα,
που ’χε ζήσει και πεθάνει έτσι σαν άλλου κανένα.
Αλλά και στον κάμπο η νύχτα η βασίλισσα προβαίνει
απ’ του Υμηττού τα ύψη, δίχως όμως να υγραίνει
το ωραίο πρόσωπό της και να προμηνάει μπόρα.
Στη μαρμάρινη κολόνα τα φιλιά του στέλνει τώρα
το φεγγάρι. Κι εκεί κάτω, στου τζαμιού τον πύργο, λάμπει
το σημάδι του και γύρω αστραποβολούν οι κάμποι.
Οι πυκνοί μαύροι ελαιώνες κάτω είναι απλωμένοι
και ο Κηφισός κυλώντας απαλά γοργοδιαβαίνει.
Στο τζαμί τριγύρω – γύρω στέκονται τα κυπαρίσσια
και ο τρούλος του γυαλίζει με λαμπρότητα περίσσια.
Κι ένας φοίνικας θλιμμένος, στη θρησκευτική γαλήνη,
εκεί δίπλα στο Θησείο, μόνος έχει απομείνει.
Τί μαγευτικό τοπίο που προσφέρει εδώ η φύση,
και αναίσθητος θα είναι όποιον δεν τον συγκινήσει.
Του Αιγαίου πάλι ο φλοίσβος, που ακούγεται πιο πέρα,
νανουρίζει το περγιάλι μες στον καθαρό αέρα
και το ζαφειρένιο κύμα στη χρυσή ακτή χτυπάει
και τη γλύκα των χρωμάτων αλαργότερα την πάει.
Των νησιών εκεί στο βάθος η σκιά τραχιά μαυρίζει,
όταν απαλού πελάγου το χαμόγελο ανθίζει.
Έτσι αγνάντευα της γης μας και της θάλασσας τα κάλλη,
σαν τα βήματα σε τούτον το ναό με φέραν πάλι,
μόνο, δίχως να υπάρχουν φίλοι ή ανθρώποι άλλοι
στο μαγευτικό ετούτο και πανώριο ακρογιάλι,
που η τέχνη κι η ανδρεία είναι σαν μια οπτασία
και που βρίσκονται μονάχα σε ποιητικά βιβλία.
Κι όπως έστρεψε η ψυχή μου το ναό για να θαυμάσει
της θεάς, που οι ανθρώποι τώρα έχουν ατιμάσει,
οι παλιοί καιροί γυρίσαν, το παρόν πια είχε σβήσει
και ο Δόξα στην Ελλάδα γύριζε να κατοικήσει!
Και στο τέλος, μες στο τόσο το ανώνυμο το πλήθος,
θα βρεθεί κάποιος διαβάτης που θα έχει λίγο ήθος·
λυπημένος, βλέποντάς τα, άφωνος θ’ αγανακτήσει,
θα θαυμάσει τα κλεμμένα, μα τον κλέφτη θα μισήσει.
Ώ, καταραμένη να ’ναι η ζωή του και ο τάφος
και οργή να συνοδεύει το ιερόσυλό του πάθος.
Τ’ όνομά του η Ιστορία δίπλα σ’ εκεινού θα γράψει
του τρελού, που της Εφέσου το ναό ’χε κατακάψει.
Κι η κατάρα μου πιο πέρα απ’ τον τάφο να τον πάει
και το μίσος αιωνίως και τους δυο να κυνηγάει.
Ο Ηρόστρατος και ο Έλγιν, και οι δυο ατιμασμένοι,
μα ο δεύτερος πιο μαύρος απ’ τον πρώτο θ’ απομένει»
Μια προσέγγιση στους μύθους του Ηρακλή που μας βοήθησε να συνειδητοποιήσουμε τη σχέση Ιστορίας και Μελέτης Περιβάλλοντος. Από ιστορική ματιά λοιπόν, η προσπάθεια προσανατολίστηκε στους πρώτους άθλους του Ηρακλή, στην Πελοπόννησο Από περιβαλλοντική...στη δημιουργία σκαριφημάτων - χαρτών, βουνά, λίμνες, ποτάμια...
Οι μαθητές αφού μελέτησαν και συζήτησαν τους μύθους του Ηρακλή, τους αναδιηγήθηκαν με δικά τους λόγια, έψαξαν και εντόπισαν στο χάρτη και σημείωσαν τα μέρη όπου έδρασε ο μυθικός ήρωας.
Μυκήνες - Πόλη
Λάδωνας, Πηνειός, Αλφειός - Ποταμοί
Ερύμανθος - Βουνά
Στυμφαλία, Λέρνη - Λίμνες
Στη συνέχεια η μαθητική φαντασία ενεργοποιήθηκε και η δημιουργία ξεκίνησε.... με χρήση υλικών μαθητικής επιλογής, παρουσίαστηκαν στην τάξη οι μυθικές "οπτικές".
Ολοκληρώσαμε την ενότητα της Ιστορίας για τη ζωή του Θησέα και αποφασίσαμε να περάσουμε μια μέρα λίγο διαφορετική από τις άλλες και ....ίσως και πιο διασκεδαστικά αποτελεσματική.
Την προηγούμενη μέρα φέραμε στην τάξη κομμάτια από τέντα, καπάκια από μπουκάλια, κομμάτι φελλό, υφάσματα...
Μοιράσαμε τα υλικά και τα πήραμε στα σπίτια μας. Στο πλαίσιο λοιπόν της προσπάθειάς μας για εμπλοκή όλων των παραγόντων που επηρεάζονται και επηρεάζουν το σχολείο, με τους γονείς μας, κατασκευάσαμε:
ένα δικό μας Θησέα,
μια δική μας Αριάδνη,
φυσικά έναν δικό μας Μινώταυρο,
τους 7 νέους που λιγουρευόταν ο Μινώταυρος,
και φυσικά το καράβι με τα μαύρα πανιά.
Μεγαλουργήσαμε οικογενειακώς δηλαδή και την επόμενη μέρα τα αριστουργήματα ήταν στην τάξη μας.
Πήραμε λαστιχάκια και ξεκινήσαμε να φτιάχνουμε το λαβύρινθο.
Η Αριάδνη περίμενε με το μίτο στο χέρι ..
Ο Μινώταυρος είχε τοποθετηθεί και ανυπομονούσε να έρθουν οι νέες και οι νέοι...
..όμως αυτη τη φορά εμφανίστηκε ο Θησέας ...ο γενναίος γιος του Αιγαία.
Με τη βοήθεια της Αριάδνης που του έδωσε το μίτο, ξεκίνησε να μπει στο διαφορετικό δικό μας λαβύρινθο ...η συνέχεια ήταν εύκολη!!!
Έπρεπε όμως να βιαστεί να παει στο καράβι του για να γυρίσει πίσω με την Αριάδνη και τους υπόλοιπους νέους ...παίξαμε με το μύθο και περάσαμε πολυ όμορφα!!!
Στο τέλος της ημέρας δείξαμε στο χάρτη τα σημεία που πέρασε ο ήρωας μας με το καράβι του.
Ο βράχος που στεκόταν ο βασιλιάς Αιγαίας, περιμένοντας το γιο του, το Θησέα, να επιστρέψει από τη Μινωική Κρήτη. Όταν αντίκρισε στον ορίζοντα το πλοίο με τα μαύρα πανιά, νομίζοντας πως ο Θησέας ήταν νεκρός, πήδηξε στο πέλαγος που από τότε ονομάστηκε Αιγαίο.
Γεωγραφικά... το Σούνιο, βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Αττικής.
Ναός του Ποσειδώνα...
Στο ακρωτήρι του Σουνίου οι Αθηναίοι οικοδόμησαν ένα ιερό περιβαλλόμενο απο τείχος.Το ιερό περιλαμβάνει ναούς αφιερωμένους στους θεούς της πόλης. Ο κυριότερος ναός είναι αφιερωμένος στο θεό της θάλασσας, τον Ποσειδώνα.
Ο Μπο, η Ήρα,η Κλειώ και ο Ρω
Ο Μπο, η Ήρα,η Κλειώ και ο Ρω ξεκίνησαν από τη Ρω. Ο Ερμής δεν ήθελε να τους αποχωριστεί και τους συντρόφεψε στο ταξίδι.
Έφτασαν στο Σούνιο όταν ο ήλιος ετομαζόταν να δύσει. Η παρέα των ταξιδευτών του ονείρου, θαύμασε τα αρχιτεκτονήματα, το δέσιμο της ανθρώπινης κατασκευής με τη φύση, την αρμονία του περιβάλλοντος, το μεγαλείο της σκέψης που έγινε πράξη πολιτισμού και αποφάσισε να ξεκουραστεί...αφού έβγαλε τις απαραίτητες αναμνηστικές φωτογραφίες!
Κι εμείς; Τι θα κάνουμε γι αυτό;
Με την κ. Λία, την πρόεδρο του Συλλόγου Γονέων, πηγαίνουμε στην «Ξυλοτεχνική». Χρειαζόμαστε μια ιδιαίτερη κατασκευή, για να ζωντανέψουν οι μαθητές μας τις σκέψεις τους. Στο πλαίσιο της συνεργασίας λοιπόν με τους γονείς του σχολείου…..
Στάδιο 1
Ένα πολύ ωραίο, εμφανισιακά, μόνιτορ Η/Υ. Εμφανισιακά μόνο όμως, γιατί λειτουργικά…παρά τα μνημόνια και το νέο ασφαλιστικό...πήρε σύνταξη.
μετά από λίγη ώρα, ήταν περισσότερα του ενός κομμάτια. Το πλαίσιο, η οθόνη και η βάση….
Στάδιο 2
Με την παρέμβαση του κ. Κώστα, της ΞΥΛΟΤΕΧΝΙΚΗΣ…
κατασκευάστηκε ένα ξύλινο κουτί…. και στην πρόσοψη τοποθετήθηκε το πλαίσιο του μόνιτορ…
Γίναν και οι απαραίτητες δοκιμές....έχει δουλειά ακόμα...
Στάδιο 3
Εντάξει, οι δοκιμές ως προς την τελική εμφάνιση ολοκληρώθηκαν. Άλλο οι δοκιμές όμως και άλλο τα τελικά αποτελέσματα. Πρέπει η βάση της αληθινής οθόνης να προστεθεί στην «ανακυκλωμένη».
Ωραία...τώρα μένει να βρουμε τρόπο να αλλάζει και εικόνες.
Τι τηλεόραση φτιάξαμε!!!
Ο κίτρινος κύλινδρος είναι από το φωτοτυπικό μηχάνημα του σχολείου. Έκανε ο τεχνικός συντήρηση και αυτό ήθελε αλλαγή. Το πανί είναι τέντα. Μας το έφερε γονέας του σχολείου.
Τα μεταλικά εξαρτήματα αγοράστηκαν από σχετικό κατάστημα. Δεν επιβαρύναμε τη δημόσια εκπαίδευση. Τα πληρώσαμε από την τσέπη μας. Κόστισαν 5 ευρώ.
Στάδιο 4
Κάποιος πρέπει να βάλει τη φαντασία του και να δημιουργήσει το κατάλληλο περιβάλλον τώρα. Θα ακολουθήσει στάδιο 5. Εκεί θα φανεί τι κάναμε και πόσο θα το διασκεδάσουν οι μαθητές της Γ τάξης! Ομαδοσυνεργατικά λοιπόν και με μπόλικη δημιουργική φαντασία...
Φώτα, κάμερα, πάμε!
Στάδιο 5
...μπαίνουμε στα δύσκολα. ΟΙ μαθητές θα πρέπει να υποδυθούν ρόλους. Με δεδομένους τους χαρακτήρες των ταξιδευτών του ονείρου, οι μαθητές μέσω του Ρω, διαβάζουν ερωτήσεις που δημιούργησαν οι ίδιοι. Εκφράζουν απορίες.. Τις ερωτήσεις αυτές τις διαβάζουν και παίρνουν απαντήσεις φυσικά... Εδώ πια ήρθε η ώρα της αλήθειας. Αποδίδει αποτελεσματικά όλη η προετοιμασία και η συνεργασία όσων συμμετείχαν;
